Gdyby mi ktoś 60 lat temu, gdy stałem skulony na placu apelowym KL Auschwitz, powiedział, że będę miał przyjaciół Niemców, obywateli demokratycznego i zaprzyjaźnionego kraju, uznałbym, że to wariat. Polityk, dziennikarz, pisarz, działacz społeczny i historyk, przyjaciel i znawca Niemiec – Władysław Bartoszewski – skończył 90 lat.

Jubilat świętuje okrągłą rocznicę adekwatnie do swojego charakteru: aktywnie. W księgarniach ukazała się właśnie jego najnowsza książka „Wiosna jesienią” – opowieść o ludziach takich jak Stefan Kisielewski, Zofia Lewinówna, Marek Edelman, Jan Józef Lipski, Aleksander Kamiński, Paweł Jasienica, którzy – tak jak i on sam, Bartoszewski – odegrali istotną rolę w życiu politycznym i kulturalnym Polski.

Władysław Bartoszewski urodził się w 19 lutego 1922 r. w Warszawie w rodzinie dyrektora Narodowego Banku Polskiego i urzędniczki miejskiej. Maturę zdał w 1939 r. Wkrótce potem został zatrzymany na warszawskim Żoliborzu i osadzony w obozie koncentracyjnym Auschwitz, z którego dzięki zabiegom Polskiego Czerwonego Krzyża cudem go zwolniono. W czasie wojny (i później) studiował polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Walczył w AK, był współorganizatorem Rady Pomocy Żydom (Żegota). Po wojnie podejrzany w 1949 r. przez władze komunistyczne o szpiegostwo spędził 5 lat w więzieniu. W latach 1973-85 wykładał historię Polski na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wygłaszał też gościnne wykłady na uniwersytetach w Berlinie, Monachium, Eichstaett czy Augsburgu. Pisał do gazet i tygodników (m.in. do TYGODNIKA POWSZECHNEGO).

Trudno wyobrazić sobie powojenny dialog polsko-niemiecki bez Bartoszewskiego. Mimo, że był więźniem Auschwitz i rozliczał wojenne zbrodnie nazistów należąc do Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich, stał się zwolennikiem i orędownikiem polsko-niemieckiego pojednania. W wywiadzie dla GAZETY WYBORCZEJ przyznał, że nie było to takie oczywiste. – Gdyby mi ktoś 60 lat temu, gdy stałem skulony na placu apelowym KL Auschwitz, powiedział, że będę miał przyjaciół Niemców, obywateli demokratycznego i zaprzyjaźnionego kraju, uznałbym, że to wariat. W 2007 r. został przez premiera Donalda Tuska powołany na sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów do spraw dialogu międzynarodowego. Zajmuje się przede wszystkim Niemcami i Izraelem.

Jego opinie wywoływały niekiedy zdziwienie. Tak było np. w 2011 r., gdy w wywiadzie dla niemieckiej gazety DIE WELT stwierdził,  że podczas okupacji bardziej bał się polskiego donosicielstwa niż niemieckich żołnierzy. – Jeśli ktoś się bał, to nie Niemców. Gdy niemiecki oficer zobaczył mnie na ulicy i nie miał rozkazu aresztowania, nie musiałem się go obawiać. Ale gdy sąsiad Polak zauważył, że kupiłem więcej chleba niż normalnie, wtedy musiałem się bać – stwierdził. Gdy rozpętała się medialna burza Bartoszewski skomentował krótko dla gazety FAKT – Co prawda, wywiad nie był autoryzowany, ale został spisany rzetelnie.

Za pracę na rzecz pojednania między Polakami, Niemcami i Żydami otrzymał m.in. w 1986 r. Nagrodę Pokojową Księgarzy Niemieckich (niem. Friedenspreis des deutschen Buchhandels), w 2001 r. Krzyż Wielki Orderu Zasługi RFN (Großkreuz des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland),  w 2007 r nagrodę św. Adalberta-Wojciecha (laudację wygłosił wówczas kanclerz Niemiec Helmut Kohl). Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata otrzymał już w 1966 r. W 1995 r. przyznano mu Order Orła Białego najwyższe odznaczenie RP.

Wśród jego licznych publikacji wiele poświęconych jest tematyce niemieckiej i polsko-niemieckiej, jak na przykład wydany w 2010 r. zbiór refleksji na temat powojennych stosunków polsko-niemieckich z perspektywy świadka tych wydarzeń „O Niemcach i Polakach. Wspomnienia. Prognozy. Nadzieje”.
 
– Pamięć i refleksja historyczna muszą towarzyszyć naszym stosunkom. Nie powinny jednak stanowić dla nich głównej motywacji, lecz torować drogę motywacjom współczesnym i skierowanymi w przyszłość – te słowa Bartoszewskiego wypowiedziane na specjalnej sesji Bundestagu i Bundesratu, 28 kwietnia 1995 r. w Bonn są można uznać za motto jego postępowania.
(:: treść przemówienia)

Promocja najnowszej książki „Wiosna jesienią” Władysława Bartoszewskiego odbędzie się z udziałem autora w Warszawie, 29 lutego 2012 r. w klubie Traffica (ul. Bracka), o godz. 18.00 (III p.).

 (dk)